Badanie arbitrażu 2016 – przyczynek do dyskusji nad niektórymi aspektami arbitrażu w Polsce

badanieJak informowaliśmy już wcześniej, w ostatnim czasie ukończyliśmy prowadzone przez nas na przełomie 2015/2016 r. badanie pt. „Arbitraż handlowy w praktyce. Doświadczenia największych firm działających na polskim rynku”. Było to pierwsze w Polsce (wedle naszej wiedzy) empiryczne badanie mające na celu ustalenie sposobu postrzegania arbitrażu przez przedsiębiorców działających na polskim rynku i ich doradców prawnych. Badanie opierało się na ankiecie elektronicznej zawierającej 30 pytań, o różnym charakterze: ogólnym, jak i bardziej szczegółowym. Pytania podzielone były na 6 części, dotyczących: doświadczeń z dotychczasowych postępowań arbitrażowych, opinii o arbitrażu, arbitrów, instytucji arbitrażowych, oraz kosztów w arbitrażu. W ostatnim dziale pytaliśmy o informacje dotyczące udzielającego odpowiedzi (jego funkcji zawodowej, itd.).

Do celów jakie stawialiśmy sobie przystępując do badania można wymieć zaliczyć:

  • zidentyfikowanie postaw użytkowników wobec arbitrażu;
  • ustalenie doświadczeń użytkowników związanych z korzystaniem z arbitrażu;
  • wskazanie motywów korzystania i niekorzystania z polubownej formy rozstrzygania sporów;
  • stwierdzenie czy użytkownicy, którzy z arbitrażu korzystali są zadowoleni z wyboru takiej formy rozstrzygania sporów;
  • ustalanie preferowanych oczekiwań stron względem przebiegu procesu, zachowania arbitrów i kosztów postępowania;
  • identyfikacja preferowanych wyborów odnośnie instytucji arbitrażu.

Zaproszenie do wypełnienia ankiety skierowane zostało do kilkuset największych przedsiębiorstw działających na polskim rynku, wiodących kancelarii prawnych, prawników prowadzących indywidualną praktykę oraz przedstawicieli nauki prawa posiadających doświadczenia w doradztwie na rzecz stron sporów arbitrażowych. Ankietę wypełniło 103 respondentów. Pełne wyniki badania dostępne są na dedykowanej mu stronie internetowej: http://badaniearbitrazu.pl w formie broszury zawierającej zestawienie tabel wraz z towarzyszącym mu opisem. Broszurę można pobrać w pliku pdf.

Na początku czerwca udało nam się zorganizować w Warszawskim hotelu Mercure Grand debatę w formie panelu dyskusyjnego poświęconą wynikom badania. W debacie udział wzięli: prof. Krystyna Szczepanowska-Kozłowska, mec. Cezary Wiśniewski, mec. Tomasz Wardyński, mec. Michał Subocz oraz z ramienia organizatorów: mec. Michał Kocur i niżej podpisany. W dyskusji wzięło udział także wielu innych uczestników, którzy dzielili się swoimi doświadczeniami i opiniami, w tym polemicznymi i krytycznymi wobec wyników badania, co uczyniło debatę ciekawą a momentami nawet gorącą.

Nie jest moim celem przedstawianie tu pełnych wyników badania. Zainteresowanych odsyłam bezpośrednio do raportu dostępnego na stronie http://badaniearbitrazu.pl. Chciałbym natomiast wskazać na kilka istotnych wniosków, które wydają się wynikać z przeprowadzonego przez nas badania, a także pokusić się o kilka refleksji, płynących z dyskusji z udziałem zaproszonych panelistów. Niniejsza krótka wypowiedź nie jest pełnym zapisem debaty (za co czytelnika uprasza się o wybaczenie).

Czytaj dalej

Badanie arbitrażu – wyniki ankiety i dyskusja panelowa

Z wielką satysfakcją chcielibyśmy przedstawić wyniki przeprowadzonego przez nas na przełomie 2015/2016 r. badania pt. „Arbitraż handlowy w praktyce. Doświadczenia największych firm działających na polskim rynku”. Wedle naszej wiedzy jest to pierwsze w Polsce badanie mające na celu ustalenie sposobu postrzegania arbitrażu przez przedsiębiorców działających na polskim rynku i ich doradców prawnych oraz poznanie ich doświadczeń w tym zakresie.

Pełne wyniki badania dostępne są do pobrania z dedykowanej strony internetowej pod adresem: http://badaniearbitrazu.pl/wp-content/uploads/2016/06/badanie-arbitrazu-2016-pl.pdf

W badaniu sprawdziliśmy, jak często przedsiębiorcy działający na polskim rynku korzystają z arbitrażu oraz jakie są ich oczekiwania i doświadczenia. Zbadaliśmy, w jaki sposób użytkownicy arbitrażu postrzegają jego cechy, wady i zalety. Sprawdziliśmy też, na ile niektóre z obecnie dominujących w arbitrażu trendów i praktyk odpowiadają oczekiwaniom jego użytkowników. Badanie opierało się na kwestionariuszu w postaci ankiety internetowej, którą skierowaliśmy do przedsiębiorców oraz ich doradców prawnych. Zależało nam na tym, aby poznać punkt widzenia użytkowników arbitrażu mających różne doświadczenia zawodowe oraz osób, które ze względu na pełnione funkcje są zaznajomione z tą metodą rozstrzygania sporów.

Wszystkich zainteresowanych zapraszamy także do wzięcia udziału w dyskusji panelowej podsumowującą badanie, która odbędzie się:

13 czerwca 2016 r. (poniedziałek), godzina 17.00
X piętro (sala „Olimp”)
Hotel Mercure Grand Warszawa
ul. Krucza 28, Warszawa

W dyskusji panelowej wezmą udział czołowi polscy specjaliści w dziedzinie arbitrażu: Marek Furtek (prezes Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej), Michał Subocz (partner, White & Case), prof. dr hab. Krystyna Szczepanowska-Kozłowska (partner, Allen & Overy; Uniwersytet Warszawski), Tomasz Wardyński (wspólnik założyciel, Wardyński i Wspólnicy) i dr Cezary Wiśniewski (senior partner, Linklaters).

Prosimy o potwierdzenie przybycia emailem na adres: sylwia.gawidziel@kocurpartners.com.

Strona internetowa dedykowana badaniu: http://badaniearbitrazu.pl.

W imieniu zespołu opracowującego badanie,

Maciej Zachariasiewicz

kocur-400x200ALK__wypukle-400x200ue-logo-400x200

Kilka refleksji na temat dochodzenia kosztów zastępstwa procesowego jako odszkodowania w arbitrażu

lawyersZagadnienie kosztów procesu jako szkody, która może podlegać naprawieniu w ramach odszkodowania należy do kontrowersyjnych i dość słabo jeszcze zbadanych, ale niewątpliwie bardzo ciekawych. Z pewnością do najbardziej znanych rozstrzygnięć dotyczących tej kwestii należy wyrok amerykańskiego Sądu Apelacyjnego 7ego Okręgu (Chicago) z 2002 r. w sprawie Zapata Hermanos Sucesores v. Hearthside Baking Co, 313 F. 3d 385 (7th Cir. 2002). Spór powstał na tle umowy sprzedaży pomiędzy meksykańską spółką Zapata i amerykańskim  producentem ciasteczek Hearthside, który u meksykanów kupował opakowania do swoich produktów. Ponieważ amerykanie nie chcieli płacić za zamówiony towar, Zapata skierowała powództwo do sądu. Jako że strony pochodziły z państw stron konwencji wiedeńskiej o międzynarodowej sprzedaży towarów z 1980 r. (CISG), konwencja ta znajdowała zastosowanie do oceny łączącego strony stosunku. Sąd pierwszej instancji zasądził Zapacie zaległą kwotę 850,000$ plus 350,000$ narosłych odsetek, a także – co istotne w tym miejscu – 550,000$ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego poniesionych przez powoda. To tym ostatnim rozstrzygnięciem sąd zaskoczył obserwatorów na całym świecie. Pomimo bowiem, że w USA koszty zastępstwa procesowego co do zasady nie podlegają zwrotowi od drugiej strony bez względu na wynik postępowania (tj. nawet w razie wygranej nie otrzymuje się zwrotu poniesionych kosztów na adwokata – tzw. American rule), sąd pierwszej instancji zasądził zwrot tych kosztów jako odszkodowania na podstawie art. 74 CISG (artykuł 74 stanowi ogólną podstawę dochodzenia odszkodowania za naruszenie umowy sprzedaży). Stanowiska tego nie podzielił jednak Sąd Apelacyjny, który zmienił rozstrzygnięcie pierwszej instancji poprzez oddalenie roszczenia o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego na podstawie art. 74 CISG. Sędzia Richard Posner słusznie podkreślił, że kwestia zwrotu kosztów zastępstwa procesu podlega krajowej, procesowej regulacji państwa, w którym toczy się spór i nie można – niejako tylnymi drzwiami – dochodzić zwrotu tych kosztów z pomocą konwencji wiedeńskiej, która zawiera materialnoprawną regulację prawa sprzedaży. Sędzia Posner podkreślił wszakże, że artykuł 74 nie może być wykładany w ten sposób, że uchyla on działanie krajowej regulacji dotyczącej rozkładu kosztów procesu.

Zagadnienie dopuszczalności dochodzenia kosztów zastępstwa procesowego jako odszkodowania w postępowaniu arbitrażowym pojawia się w tegorocznej edycji konkursu Vis Willem International Commercial Arbitration Moot w Wiedniu. Był on również przedmiotem jednego z panelów w trakcie konferencji pt. Damages in International Arbitration zorganizowanej na Uniwersytecie Warszawskim 11 marca 2016 r. W dyskusji wzięli udział mec. Małgorzata Surdek, mec. Katarzyna Kucharczyk, dr Marcin Asłanowicz oraz piszący te słowa. Debatę ze znawstwem moderował Karl Pörnbacher. W tym miejscu chciałbym się podzielić kilkoma refleksjami z tej niezwykle ciekawej dyskusji.

Czytaj dalej

Arbitraż konsumencki w USA – lekcje dla Europy

New_York_Times_Advertisement_-_1895Na przełomie października i listopada zeszłego roku New York Times opublikował trzyczęściowy raport dotyczący praktyki arbitrażu w sprawach konsumenckich i pracowniczych w Stanach Zjednoczonych (Arbitration Everywhere, Stacking the Deck of Justice, NY Times 31.10.2015; In Arbitration, a Privatization of Justice System, NY Times 1.11.2015; In Religious Arbitration, Scripture Is the Rule of Law, NY Times 2.11.2015). Raport jest wynikiem bardzo szczegółowego dochodzenia przeprowadzonego przez dziennikarzy Times’a. Objęło ono badania akt z ponad 25 000 spraw arbitrażowych oraz wywiady z kilkuset prawnikami, arbitrami i stronami postępowań arbitrażowych. Trudno zatem to benedyktyńskie wręcz przedsięwzięcie traktować jedynie jako dziennikarską sensację opartą na wyselekcjonowanym, szczególnym przypadku. Raport Times’a jest fascynującą, ale także ponurą lekturą ukazują liczne patologie i nieprawidłowości praktyki arbitrażowej. W zasadzie dotyczy on prawie wyłącznie arbitrażu w sprawach konsumenckich i pracowniczych. Umieszczony jest też na gruncie amerykańskim, co wiąże się z kilkoma szczególnymi odrębnościami tamtejszego systemu wymiaru sprawiedliwości i szerzej z amerykańskimi realiami prawno-politycznymi. Jest jednak coś takiego w raporcie Times’a co kazało mi ociągać się z przygotowaniem niniejszego wpisu. Gdzieś głęboko zasiał on jakiś niepokój, podsycił obawę co do wiary w piękno arbitrażu w ogóle. Warto uważnie pochylić się nad raportem Times’a, w szczególności w kontekście europejskiego kroku w kierunku rozpowszechnienia arbitrażu w sprawach konsumenckich, który dokonał się niedawno poprzez przyjęcie dyrektywy nr 2013/11 w sprawie alternatywnych metod rozstrzygania sporów konsumenckich („dyrektywa ADR”) i rozporządzenia nr 524/2013 w sprawie internetowego systemu rozstrzygania sporów konsumenckich („rozporządzenie ODR”). Wartościowym może być bowiem porównanie amerykańskiego i europejskiego podejścia do arbitrażu konsumenckiego, w kontekście podstawowych założeń polubownego rozstrzygania sporów w ogóle. Kilka refleksji, do których to porównanie prowadzi, chciałbym zawrzeć w niniejszym wpisie.

Rozpocząć należy (tak jak czyni to NY Times) od przypomnienia rozwoju amerykańskiego orzecznictwa dotyczącego dopuszczalności arbitrażu w sprawach konsumenckich oraz akceptacji tzw. class-arbitration waivers, tj. umownych postanowień wyłączających możliwość zbiorowego dochodzenia roszczeń przez konsumentów w arbitrażu. O class-arbitration waivers pisałem już obszernie jakiś czas temu we wpisach z Wpis z 27 lutego 2013 r. oraz Wpis z 5 kwietnia 2013 r. To w rozwoju orzecznictwa amerykańskich sądów tkwi bowiem źródło dla rozpowszechnienia się praktyki narzucania konsumentom indywidualnych klauzul arbitrażowych. Przyjrzyjmy się krótko tej kwestii.

Czytaj dalej

Przyjęcie oferty z zastrzeżeniem zmian już nie jest jednorożcem w polskiej praktyce prawniczej

Domenichino, Dziewica z jednorożcemNowelą z 14 lutego 2003 r. (a więc dokładnie 13 lat temu) wprowadzono do kodeksu cywilnego znaną na całym Świecie instytucję przyjęcia oferty z zastrzeżeniem zmian (tzw. akceptacja modyfikująca). Zgodnie z nowym art. 68 zn.1 k.c. „w stosunkach między przedsiębiorcami odpowiedź na ofertę z zastrzeżeniem zmian lub uzupełnień niezmieniających istotnie treści oferty poczytuje się za jej przyjęcie”, o ile oferent niezwłocznie się nie sprzeciwi (akceptacji ze zmianami) oraz jeżeli już w samej ofercie nie wskazano, że może być przyjęta jedynie bez zmian. W takim przypadku na treść umowy składają się także zmiany zaproponowane przez stronę przyjmującą ofertę. Instytucja ta kreuje wyjątek od zasady lustrzanego odbicia (art. 68 k.c.), zgodnie z którą akceptacja musi być odbiciem oferty, a jeśli proponuje zmiany to stanowi kontrofertę.

Umożliwienie zawarcia umowy pomimo, że w oświadczeniu o przyjęciu oferty znalazły się nieistotne zmiany odzwierciedlać ma realia obrotu handlowego, gdzie nie absolutyzuje się reguły lustrzanego odbicia, a przypadki wprowadzania drobnych zmian w oświadczeniu o akceptacji traktuje się jako na tyle nieistotne, że nie niweczą one konsensu umownego pomiędzy stronami. Innymi słowy, przedsiębiorcy – w braku wyraźnego sprzeciwu ze strony oferenta – traktują z reguły akceptację ze zmianami jako prowadzącą do zawarcia wiążącej umowy. Działając następnie w zaufaniu do osiągniętego porozumienia, „idą naprzód” w prowadzeniu swej działalności, w szczególności wykonując, tudzież przygotowując się do wykonywania umowy. Instytucja uregulowana w art. 68zn. 1 k.c. pozwala zatem chronić konsens umowny tam, gdzie rygorystyczne stosowanie zasady lustrzanego odbicia mogłoby prowadzić do naruszenia słusznych oczekiwań stron i zaufania budowanego do kontrahenta.

Czytaj dalej

Badanie arbitrażu 2015

Cały czas trwa ankietowe Badanie Arbitrażu organizowane wspólnie przez kancelarię Kocur i Partnerzy, Akademię Leona Koźmińskiego w Warszawie oraz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach.

ALK__wypukle-400x200Założeniem naszego badania jest zebranie doświadczeń praktyki arbitrażu w Polsce. Chcemy sprawdzić na ile polscy przedsiębiorcy korzystają z arbitrażu oraz jakie mają w tym zakresie oczekiwania i doświadczenia. Chodzi także o identyfikację w jaki sposób użytkownicy arbitrażu postrzegają jego cechy, wady i zalety. Istotnym celem jest wreszcie próba ustalenia na ile obecnie dominujące praktyki arbitrażowe odpowiadają oczekiwaniom jego użytkowników-klientów, tj. korzystających z arbitrażu przedsiębiorców. W rezultacie, zamierzamy także ustalić jakie aspekty arbitrażu wymagają modyfikacji lub poprawy aby przedsiębiorcy korzystali z niego częściej.

Pytania kierujemy do dwóch grup respondentów. Po pierwsze, do przedstawicieli największych polskich spółek, tj. członków zarządów, prokurentów, szefów działów prawnych i innych wewnętrznych prawników w przedsiębiorstwach. Po drugie, badane kierujemy również do doradców prawnych, świadczących usługi prawne na rzecz wskazanych wyżej największych polskich spółek.

Więcej informacji na temat badania dostępne jest na stronie: http://badaniearbitrazu.pl/

kocur-400x200Badanie jest pierwszym takim przedsięwzięciem w Polsce. Wzorowane jest na znanych w międzynarodowym kontekście badaniach prowadzonych od lat m.in. przez School of International Arbitration Queen Mary na University of London.

Wszystkich czytelników Bloga „miedzynarodoweprawohandlowe”, którzy posiadają doświadczenia z arbitrażem handlowym w Polsce (mniejsze lub większe, dobre lub złe) bardzo gorąco chcemy prosić o wypełnienie ankiety, która znajduje się pod poniższym adresem:

https://www.surveymonkey.com/r/badaniearbitrazu2015

ue-logo-400x200Opracował Maciej Zachariasiewicz

2 edycja Szkoły Arbitrażu & ADR ICC

ICC ICA Horz logo_ENG_ColorOKSPO UJ we współpracy z Sądem Arbitrażowym ICC oraz ICC POLSKA zapraszają do wzięcia udziału w 2 edycji kursu, który odbędzie się w roku akademickim 2015/2016 w Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie.

Rekrutacja do 5 stycznia 2016 r.

KADRA: Pracownicy Sekretariatu Sądu ICC oraz Centrum ADR ICC, zagraniczni akademicy oraz wybitni praktycy reprezentujący różnorodne jurysdykcje i międzynarodowe kancelarie prawnicze.

WARSZTATY: Na kurs składa się 5 zjazdów:
22-24 stycznia 2016 Dispute Resolution Clause. Case strategy. Request for Arbitration and Answer.
15-17 kwietnia 2016 Arbitrators. Interim Measures. Emergency Arbitration.
13-15 maja 2016 Hearing and Evidence.
10-12 czerwca 2016 The Award. Post-arbitral Proceedings.
24-26 czerwca 2016 ADR. Mediation.

FORMA ZAJĘĆ: Praktyczne warsztaty bazujące na kazusie gospodarczym symylującym całość postępowania arbitrażowego oraz mediacji.

UCZESTNICY: Kurs adresowany jest do przedstawicieli zawodów prawniczych oraz pracowników naukowych i słuchaczy prawniczych studiów magisterskich oraz doktoranckich zainteresowanych pogłębieniem wiedzy i wykształceniem umiejętności z dziedziny arbitrażu i ADR.

REKRUTACJA: Formularza aplikacyjny (do pobrania na http://www.mediujmy.pl) wraz z CV należy wysłać na adres: karolina.jackowicz@mediujmy.pl nie później niż do 5 stycznia 2016 r.

WIĘCEJ INFORMACJI (szczegółowy program, lista wykładowców) na stronie: www.mediujmy.pl.