Konferencja „Common European Sales Law”

5 grudnia 2012 r. na WPiA Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach odbyła się konferencja pt. „Common European Sales Law (CESL)”, którą pod patronatem Katedry Prawa Cywilnego i Prawa Prywatnego Międzynarodowego WPiA UŚ zorganizowało Koło Naukowe Prawa Cywilnego „Sapere Aude!”.

Konferencja dotyczyła wybranych zagadnień odnoszących się do projektu rozporządzenia ws. wspólnych europejskich przepisów sprzedaży (Common European Sales Law), który został udostępniony publicznie 11 października 2011 przez Komisję Europejską [KOM(2011) 635 wersja ostateczna 2011/0284 (COD)]. Projekt CESL, który ma ustanawiać w Europie tzw. „instrument opcjonalny” [ang. ‘optional instrument’] oparty jest na metodzie „opt–in”, gdzie dla zastosowania CESL konieczne jest dokonanie wskazania – aktywnego wyboru przez strony.

CESL, jako rezultat wieloletnich prac zmierzających do harmonizacji prawa umów w UE, jest projektem niezwykle żywo dyskutowanym w Europie (i nie tylko). Projekt CESL jest jednym z najważniejszych wydarzeń w procesie harmonizacji europejskiego prawa umów. Czerpie on z wcześniejszych dokumentów, m. in. takich jak Draft Common Frame of Reference (2009) i Zasady Europejskiego Prawa Umów (lata 90-te). CESL dotyczyć ma przede wszystkim prawa sprzedaży, obejmując jednak również „dostarczanie treści cyfrowych” i świadczenie usług „powiązanych”. CESL może znaleźć zastosowanie zarówno w umowach konsumenckich (B2C), jak i w obrocie profesjonalnym (B2B) (jednak w tym drugim przypadku tylko jeśli jedna ze stron jest SME (Small Medium Enterprise – małe i średnie przedsiębiorstwo).

Ogólnym celem CESL jest poprawa tworzenia i funkcjonowania rynku wewnętrznego poprzez ułatwienie przedsiębiorcom ekspansji handlu transgranicznego a konsumentom dokonywania transgranicznych zakupów. Cel ten, według Komisji Europejskiej, może zostać osiągnięty przez udostępnienie CESL, jako niezależnego, jednolitego zestawu norm prawa umów – w tym przepisów służących ochronie konsumentów – czyli wspólnych europejskich przepisów dotyczących sprzedaży, które powinny być traktowane jako drugi reżim prawa umów w prawie krajowym poszczególnych państw członkowskich.
Konferencja została podzielona na dwie grupy tematyczne. Pierwsza część obejmowała wybrane zagadnienia dotyczące umów obligacyjnych w CESL i rozpoczęła się wystąpieniem na temat „Ogólnych dyrektyw wykładni umów w CESL” prof. dr hab. Ewa Rott – Pietrzyk. Ponadto, zostały przestawione tematy dotyczące wymogów dotyczących zawarcia umowy w CESL, niewykonania zobowiązania oraz usprawiedliwionego niewykonania zobowiązania w CESL, oraz kontroli nieuczciwych postanowień umownych w CESL.
Powołanie do życia unijnego instrumentu prawa umów wiąże się z licznymi dylematami i problemami powstającymi na płaszczyźnie prawa prywatnego międzynarodowego. Jednym z nasuwających się wątpliwości jest pytanie o naturę CESL – czy jest on równoważny z krajowymi systemami prawa, czy też stanowi jeden z reżimów prawa umów w systemach krajowych państw UE. Odpowiedź na to pytanie przedstawiła w swoim referacie prof. dr hab. Monika Jagielska. CESL ma funkcjonować jako drugi reżimem prawa umów (a nie 28-my) w ramach prawa krajowego każdego państwa członkowskiego. Jeżeli strony wybiorą CESL jako instrument regulujący ich stosunek, zostanie on wyłączony spod zakresu działania przepisów prawa krajowego. Porozumienie stron o wykorzystaniu CESL stanowi wybór między dwoma zestawami przepisów o sprzedaży w ramach jednego prawa krajowego, dlatego nie można go zaliczać do uprzedniego wyboru prawa właściwego w rozumieniu prawa prywatnego międzynarodowego, ani nie powinno być z nim mylone. Dr Maciej Zachariasiewicz zwrócił jednak uwagę, że przy bliższej analizie okazuje się, że ani określenie 28-my ani 2-gi system nie oddaje w pełni jego charakteru. CESL stanowi raczej sui generis reżim prawa jednolitego, a jego wybór jako porozumienie, podobne do kolizyjnoprawnego wyboru prawa, którego przedmiotem jest wskazanie szczególnego jednolitego reżimu prawa umów, pochodzącego od ustawodawcy unijnego, ale inkorporowanego do krajowych porządków prawnych państw członkowskich, którego skutki nie polegają wprawdzie na wskazaniu właściwości prawa jakiegoś państwa, ale w wielu aspektach przypominają wybór kolizyjnoprawny, w szczególności zaś w tym, że następuje wyjęcie stosunku prawnego stron spod rządów przepisów bezwzględnie wiążących właściwego prawa krajowego.

Dyskusja dotyczyła również zagadnienia poruszonego w referacie Małgorzaty Pohl, tj. pytania o konkurencję pomiędzy CESL, stworzonym nie tylko dla obrotu konsumenckiego (B2C), ale również profesjonalnego (B2B) i obowiązującą od dawna konwencją wiedeńską o międzynarodowej sprzedaży towarów (CISG). Konwencja ma automatyczne zastosowanie w przypadkach, w których strony nie wyłączyły jej zastosowania a przynajmniej jedna ze stron ma siedzibę w państwie będącym sygnatariuszem CISG. Pomimo istotnych zalet CISG (m.in. zmniejszenie kosztów transakcyjnych i ułatwienie handlu międzynarodowego), w praktyce zauważono silne tendencje do wyłączania CISG.
Małgorzata Pohl podjęła próbę oceny dalszych potencjalnych losów instrumentu opcjonalnego, koncentrując się na pytaniu o zakres zastosowania instrumentu opcjonalnego do transakcji B2B. Prelegentka zwróciła uwagę na najczęstsze powody dla których strony decydują się na wyłączenie CISG i na tej podstawie zastanawiała się czy podobny los czekać będzie CESL. Jednym z najczęstszych powodów dla wyłączania CISG (chociaż powód to dość banalny), jest ‘niewiedza’, a dokładniej, niewystarczająca znajomość przepisów aby określić czy w danej sytuacji zastosowanie CISG mogłoby być korzystne („fear of the unknown”), co prowadzi do wyłączania CISG niejako na wszelki wypadek (zjawisko to opisywane jest często jako „automatic opt-outs” albo „blind opt-outs”). Jeśli przełożyć powyższe zjawisko na prognozowanie wybieralności CESL w przyszłości, to realna jest obawa, że strony w ogólne nie będą wybierały CESL, który przecież dla swego zastosowania musi zostać uprzednio aktywnie wskazany przez strony jako właściwy reżim prawny regulujący ich stosunek umowny.
Jest jeszcze drugi typ niewiedzy – niewiedza jako brak świadomości istnienia. Jeśli idzie o konwencję wiedeńską, nawet w przypadku niewiedzy stron o jej istnieniu będzie ona miała zastosowanie, ponieważ konwencja znajduje zastosowanie jeżeli nie jest wyłączona przez strony (system „opt-out”). Natomiast w przypadku CESL, w sytuacji gdy strony nie zdają sobie sprawy z istnienia i „zalet” instrumentu opcjonalnego, nie wybiorą go, a więc nie znajdzie on zastosowania (system „opt-in”). Dlatego bardzo ważne znaczenie będzie miała edukacja. W tym miejscu sceptycy zwracają uwagę również na wysokie koszty związane z wdrażaniem i zaznajamianiem się z nowymi przepisami, tzw „start-up costs”, a także re-draft wzorców umownych przez przedsiębiorców.
Prelegentka zwróciła również uwagę na wiele innych potencjalnych powodów niewybieralności CESL w odniesieniu do stosunków między przedsiębiorcami (B2B). Jest nim m.in. stopień nasączenia CESL przez optyką konsumencką, który jest na tyle znaczny, że wątpliwe jest aby CESL w takim kształcie mógł się okazać atrakcyjną alternatywą dla przedsiębiorców w stosunkach B2B.

W dyskusji zwieńczającej konferencję zgodzono się jednak, że CESL może odegrać istotną rolę w obrocie B2C, zwłaszcza w kontekście sprzedaży prowadzonej online. Wspólny, europejski reżim może być bowiem ciekawą alternatywą dla praw krajowych, zarówno z punktu widzenia przedsiębiorców oferujących swe produkty do konsumentów w innych państwach członkowskich (którzy będą posługiwać się jednolitym instrumentem prawnym), jak i tych ostatnich, działających w zaufaniu do „europejskiego” prawa sprzedaży.

Opracowała: Małgorzata Pohl

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s