Klauzula wyboru sądu jest nieskuteczna jeżeli mogłaby prowadzić do naruszenia uprawnień agenta handlowego na podstawie dyrektywy 86/653 – wyrok BGH z dnia 5 września 2012 r.

Dnia 5 września 2012 r. niemiecki Bundesgerichtshof (BGH) wydał interesujące orzeczenie w sprawie dotyczącej wpływu przepisów dyrektywy 86/653 chroniących agentów handlowych na skuteczność umowy jurysdykcyjnej poddającej rozstrzyganie sporów między stronami sądom stanu Wirginia w USA. BGH utrzymał w mocy decyzję Sądu Apelacyjnego w Stuttgarcie, który uznał klauzulę o wyłączną jurysdykcję sądu w stanie Wirginia za bezskuteczną na podstawie art. 17 i 18 dyrektywy nr 86/653/EWG z dnia 18 grudnia 1986 r. o agentach handlowych.

Umowa agencyjna, zawarta pomiędzy firmą amerykańską a niemieckim agentem, działającym w kilku krajach europejskich, zawierała klauzulę wyboru sądu stanu Wirginia oraz klauzulę wyboru prawa Wirginii. Wyłączono w niej również możliwość dochodzenia świadczenia wyrównawczego na wypadek wypowiedzenia umowy. Niemiecki agent domagał się od pozwanego świadczenia wyrównawczego oraz zapłaty zaległej prowizji.


Zdaniem BGH, klauzula jurysdykcyjna prowadzi do naruszenia mandatoryjnego charakteru art. 17 i 18 dyrektywy. Prawo Wirginii nie zawiera bowiem przepisów imperatywnych, przyznających agentowi świadczenie wyrównawcze lub odszkodowanie, a sąd w stanie Wirginia nie zastosowałby (jako przepisów wymuszających kraju trzeciego) przepisów dyrektywy, ani jako prawa UE, ani jako przepisów implementowanych do prawa niemieckiego, wobec czego powództwo zostałoby oddalone. Zdaniem BGH, który powołał się na sławne rozstrzygnięcie TSUE w sprawie Ingmar GB Ltd./Eaton Leonard Technologies Inc. z dnia 9 listopada 2000 r. (C-381/98), nie ma wątpliwości, iż klauzula jurysdykcyjna narusza art. 17 i 18 dyrektywy. Powinna być zatem uznana za bezskuteczną. BGH odrzucił również argumentację na rzecz częściowej skuteczności klauzuli jurysdykcyjnej w odniesieniu do roszczenia o zapłatę zaległych prowizji (z uwagi na potrzebę zagwarantowania „effet utile” prawa unijnego).
Opracowane na podstawie conflictoflaws.net.

Komentarz

Przedstawione orzeczenie BGH wydaje się zaskakujące, a nawet osobliwe. Wyrok może oznaczać istotne zagrożenie dla skuteczności klauzul o wybór sądu państwa nieczłonkowskiego we wszystkich umowach agencji, w których agent wykonuje swoją działalność na terenie UE i podlega ochronie na podstawie przepisów dyrektywy 86/653. Ochrona wynikająca z jej przepisów staje się tak silna, że ingerują one nie tylko w proces stosowania prawa właściwego na podstawie miarodajnych norm kolizyjnych (Ingmar), ale także w wybór forum dokonany w umowie pomiędzy dwoma przedsiębiorcami (jak w omawianym orzeczeniu BGH). Rodzi się pytanie, dlaczego art. 17 i 18 dyrektywy przyznaje się aż takie znaczenie. Czy dlatego, że chodzi o ochronę słabszej strony umowy agencji? Czy też może z uwagi na źródło przepisów ochronnych, a więc okoliczność, iż są to przepisy prawa unijnego, a w świetle zasady „effet tiule” trzeba zawsze poszukiwać sposobów ich wyegzekwowania?

Nie przekonuje żadna z powyższych odpowiedzi. Agenta handlowego trudno zrównywać z konsumentem czy pracownikiem. Chodzi przecież o stosunek dwustronnie profesjonalny. Możność poddania przez przedsiębiorców rozstrzygania sporów pod jurysdykcję wybranego sądu jest fundamentalną zasadą międzynarodowego postępowania cywilnego. Decyzja BGH może natomiast prowadzić do erozji autonomii woli stron w tej dziedzinie.

Wystarczającym powodem podważania skuteczności umowy o wybór sądu nie może być okoliczność, iż przepisy ochronne stanowią prawo UE. Nie chodzi tu bowiem o klasyczny konflikt między prawem UE, a prawem krajowym. Umowa o jurysdykcję w omawianej sprawie została wprawdzie oceniona na podstawie przepisów prawa niemieckiego, to przecież przepisy te – jak można się domyślać – nie odbiegają od standardów przyjętych w całej Europie, w tym w rozporządzeniu unijnym Bruksela I (art. 23). Pytanie nie dotyczy zatem zgodności prawa krajowego z prawem UE, ale raczej tego, czy wchodzące w grę przepisy unijne wyrażają tak istotne cele polityczne lub ekonomiczne, że pozwalają na ingerencję w dokonany przez strony wybór sądu i wybór prawa. W każdym z tych przypadków badać trzeba treść konkretnego przepisu, któremu nadaje się aż taką rangę, bez względu na to, czy chodzi o przepis prawa UE, czy prawa krajowego.
Osobliwości komentowanego orzeczenia polegają zatem na przyjęciu, iż przepisy wymuszające (które co do zasady stosuje się obok prawa zasadniczo właściwego), mogą przekreślić skuteczność niezależnej umowy o wybór sądu oraz niezależnej umowy o wybór prawa właściwego. Niedopuszczalne wydaje się również przyjęcie a priori założenia, iż sąd stanu Wirginia – w ramach metody kolizyjnej polegającej na porównaniu interesów kryjących się za kolidującymi przepisami zainteresowanych porządków prawnych – na pewno odrzuci wniosek powoda o świadczenie wyrównawcze lub podobne zaspokojenie. Nie wolno też zakładać z góry, że sąd amerykański – orzekając na podstawie zasadniczo właściwego prawa Wirginii – oddali wniosek powoda, nie znajdując w prawie właściwym jakiegoś ekwiwalentu świadczenia wyrównawczego, albo że orzeczenie sądu Wirginii będzie niesprawiedliwe. Nie ma systemów prawnych gorszych i lepszych, prawa wszystkich państw traktujemy równorzędnie. Ponadto pożądany rezultat merytoryczny nie może decydować ani o prawie właściwym dla danego stosunku, ani tym bardziej, o właściwości sądu. Uzasadnione są obawy, czy orzeczenie BGH może liczyć na wykonanie w stanie Wirginia.

Maria-Anna Zachariasiewicz, Maciej Zachariasiewicz

Reklamy

One thought on “Klauzula wyboru sądu jest nieskuteczna jeżeli mogłaby prowadzić do naruszenia uprawnień agenta handlowego na podstawie dyrektywy 86/653 – wyrok BGH z dnia 5 września 2012 r.

  1. Wydaje się, że stanowisko BGH wywodzi się z założenia czynionego przez niemieckich sędziów, iż „swoboda przepływu” znajomości przepisów prawa obcego, w szczególności prawa UE, nie jest w pełni realizowana w sądownictwie amerykańskim. Podczas gdy założenie to jest dosyć pragmatyczne, taka pozaprawna asekuracja stanowi strzał w biały dzień w comity. Jeżeli nie podobają nam się niektóre orzeczenia sądów amerykańskich, zacznijmy od tego, aby nasze podobały się im. A tak to w obszarze prawnym UE zaczniemy żyć jak pod kloszem, skoro tylko sądy państw członkowskich będą kompetentne do stosowania prawa UE.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s