Koszty postępowania arbitrażowego w świetle postanowienia § 43 pkt. 4 Regulaminu arbitrażowego SA KIG – kilka uwag z perspektywy porównawczej

Złoty polskiW kontekście prac nad nowym regulaminem Sądu Arbitrażowego KIG, które obecnie się toczą (zob. szerzej http://www.sakig.pl/) nasunęło mi się kilka uwag na temat reguły w odniesieniu do kosztów postępowania arbitrażowego. Rozwiązanie przyjęte obecnie w Regulaminie SA KIG jest wszakże dość szczególne na tle innych regulaminów przyjętych w wiodących instytucjach arbitrażowych na świecie. Chodzi o postanowienie § 43 pkt. 4, zgodnie z którym koszty zastępstwa procesowego mogą zostać zasądzone przez sąd arbitrażowy „do maksymalnej wysokości połowy opłaty arbitrażowej w sprawie, nie więcej jednak niż 100.000,00 złotych lub równowartości tej kwoty wyrażonej w innej walucie”.

Regułą w arbitrażu międzynarodowym jest swoboda sądu arbitrażowego w rozstrzygnięciu o kosztach zastępstwa procesowego i brak związania limitami kwotowymi w tym zakresie. Swoboda ta obejmuje dwa elementy. Przede wszystkim arbitrzy mają swobodę w zakresie rozstrzygnięcia o tym, która ze stron powinna ponieść koszty. Najogólniej, w międzynarodowym arbitrażu handlowym, ścierają się w tym zakresie dwie reguły: kontynentalna, zgodnie z którą przegrany zwraca koszty przeciwnikowi (w tym poniesione przez niego koszty zastępstwa procesowego) oraz amerykańska (tzw. American rule), zgodnie z którą każda ze stron sama ponosi swoje własne koszty zastępstwa procesowego (zob. np. M. Bühler, Awarding Costs in International Commercial Arbitration: an Overview, ASA Bulletin, 2004, nr 2, s. 250). Niekiedy wskazówki w tym zakresie wyrażone są w regulaminach, jednak z reguły nie wiążą one arbitrów (tak np. art. 42 Regulaminu arbitrażowego UNCITRAL; art. 40 szwajcarskiego Regulaminu arbitrażowego; art. 28(4) Regulaminu arbitrażowego LCIA). Często też regulamin pozostawia pełną swobodę arbitrom nie opowiadając się za żadną z reguł (art. 37 Regulaminu arbitrażowego ICC; art. R-43 Regulaminu arbitrażowego AAA).

Po drugie, arbitrzy mają również swobodę w przedmiocie ustalenia konkretnej wysokości kosztów, które mogą zostać odzyskane od drugiej strony sporu. Jeżeli uznają koszty zastępstwa procesowego za niezasadne (przeszacowane) mogą zdecydować o ograniczeniu wysokości sumy, która podlegać będzie zwrotowi. W praktyce zdarza się to jednak rzadko.

Z powyższym wiążą się dwa praktyczne wnioski. Po pierwsze, w zależności od pochodzenia, wykształcenia i doświadczeń arbitrów mogą oni mieć różne podejście do kwestii, która z reguł dotyczących kosztów powinna mieć zastosowanie. W dużym stopniu decydują również okoliczności konkretnego przypadku, w tym przekonanie arbitrów co do zachowania stron w trakcie postępowania i inne okoliczności. Można jednak zaryzykować stwierdzenie, że w arbitrażu międzynarodowym w Europie dominuje jednak podejście „kontynentalne”.

DolarPo drugie, znanym jest fakt, że współcześnie koszty postępowania, a w szczególności zastępstwa procesowego w międzynarodowym arbitrażu osiągają często znacznie rozmiary (w złożonych sporach o dużej wartości przedmiotu sporu nierzadko dochodzą one do kilku milionów dolarów), co stanowi przyczynę wzmożonej krytyki arbitrażu w ostatnich latach (zob. np. R. Smit, T. Robinson, Cost Awards in International Commercial Arbitration: Proposed Guidelines for Promoting Time and Cost Efficiency, The American Review of International Arbitration, vol. 20, 2009, s. 267). Ponadto, koszty stron (w tym w szczególności zastępstwa procesowego) wielokrotnie przekraczają koszty samego postepowania arbitrażowego (tj. wynagrodzenia arbitrów, opłat administracyjnych i innych). Według statystyk prowadzonych przez ICC koszty stron stanowią aż 82% wszystkich kosztów postępowania arbitrażowego (zob. Report from the ICC Commission on Arbitration, Techniques for Controlling Time and Costs in Arbitration, ICC Publication No. 843/2007). Gro kosztów arbitrażu generowane jest zatem przez strony, a nie przez instytucję arbitrażową.

W tym świetle, należy stwierdzić, że ograniczenie określone w § 43 pkt. 4) w odniesieniu do maksymalnej wysokości kosztów jakie mogą podlegać zwrotowi na podstawie decyzji arbitrów do połowy opłaty arbitrażowej w sprawie (a w każdym razie nie więcej niż 100.000,00) odbiega od realiów i praktyk wykształconych w arbitrażu międzynarodowym. W bardzo wielu sprawach, ograniczenie z § 43 pkt. 4) oznacza, że arbitrzy mogą zasądzić od drugiej strony jedynie cząstkę rzeczywiście poniesionych kosztów zastępstwa procesowego.

Omawiane ograniczenie powoduje zatem interesujące skutki praktyczne. Sprawia ono wszakże, że rozkład kosztów zastępstwa procesowego rozkłada się zgodnie z regułą kontynentalną do wysokości 100.000 zł (oczywiście przy założeniu, że arbitrzy postępować będą zgodnie z tradycją kontynentalną i polską – przegrany płaci, do czego nie są oni zobowiązani), natomiast w odniesieniu do kosztów zastępstwa przenoszących tę kwotę – zgodnie z regułą amerykańską (skoro arbitrzy nie są uprawnieni do rozstrzygnięcia o zwrocie tych kosztów). Jeśli jednocześnie założyć, że na tle regulaminów, w których przewiduje się domniemanie na rzecz zasady „przegrany płaci” (np. UNCITRAL), oraz pod rządami tych, które znają pełną swobodę w orzekaniu o kosztach (ICC, AAA), arbitrzy orzekający w Europie rozstrzygają najczęściej w oparciu o zasadę „przegrany płaci”, to Regulamin SA KIG jawi się jako ten, który częściej niż inne kontynentalne prowadzi do skutków zgodnych z regułą amerykańską.

Powstaje pytanie o ocenę ograniczenia wyrażonego § 43 pkt. 4) Regulaminu SA KIG. Z jednej strony, posłużenie się mechanizmem, który w praktyce często może prowadzić do skutków podobnych do reguły amerykańskiej może zaskakiwać. Z drugiej strony, wprowadzając ograniczenie w paragrafie 43 pkt. 4), Regulamin SA KIG jest wierny pierwotnym założeniom arbitrażu, jakim jest ograniczenie kosztów postępowania. Niezależnie jednak od abstrakcyjnych wad lub zalet, warto rozważyć, jak ta szczególna reguła odbierana jest przez użytkowników międzynarodowego arbitrażu. I znowu, z jednej strony, może ona być oceniana pozytywnie – zwłaszcza przez mniejszych uczestników obrotu – jako próba ograniczenia kosztów arbitrażu, dająca im gwarancję, że nawet w razie przegranej nie będą musieli ponieść astronomicznych kosztów zastępstwa procesowego drugiej strony. Z drugiej jednak strony, może ona być odbierana przez niektórych użytkowników jako zachęta do wytaczania bezzasadnych procesów (co zresztą jest podstawowym argumentem podnoszonym przeciwko regule amerykańskiej w rozkładzie kosztów). Ponadto, trzeba wziąć pod uwagę realistyczny, może nieco cyniczny punkt widzenia. Można mianowicie pytać, czy decydujący częstokroć o wyborze instytucji arbitrażowej pełnomocnicy stron, nie będą – kierując się własnym interesem – unikać arbitrażu według regulaminu, który uniemożliwia pełny zwrot kosztów zastępstwa procesowego, co może – przynajmniej w niektórych okolicznościach – ograniczyć wysokość uzyskiwanych przez nich wynagrodzeń. Wszystkie te aspekty, i wiele innych, należy rozważyć konstruując regułę dotyczącą rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów zastępstwa procesowego. Decydując się na utrzymanie dotychczasowego rozwiązania warto też mieć świadomość, że jest ono dość szczególne na tle innych regulaminów arbitrażowych.

Opracował Maciej Zachariasiewicz

Reklamy

One thought on “Koszty postępowania arbitrażowego w świetle postanowienia § 43 pkt. 4 Regulaminu arbitrażowego SA KIG – kilka uwag z perspektywy porównawczej

  1. Witam,
    a’propos kosztów postępowania…
    czy w postępowaniu przed sądem arbitrażowym strona powinna złożyć wniosek o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, aby takowe zostały zasądzone? Czy w sytuacji, gdyby takiego wniosku nie złożyła, oznaczałoby to, iż nie żąda ich zasądzenia? Jak oceniać działania arbitra, który zasądził koszty postępowania na rzecz strony, która nie żądała ich zasądzenia? Czy można tu mówić o wydaniu orzeczenia ponad żądanie?
    Będę wdzięczny za odpowiedź.
    Pozdrawiam

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s