Poufny arbitraż pod auspicjami sądownictwa państwowego – małżeństwo z rozsądku?

chancerysealW amerykańskim stanie Delaware podjęto próbę wprowadzenia poufnego arbitrażu na salony sądów państwowych. Okazało się jednak – bez zaskoczenia – że taki eksperyment musi spowodować torsje.

Z początkiem kwietnia 2009 roku Zgromadzenie Generalne Stanu Delaware (General Assembly) uchwaliło program mający na celu rozpowszechnienie wśród wiodących spółek postępowań arbitrażowych, w których arbitrami byliby sędziowie stanowego Chancery Court (77 Del. Laws, c. 8, § 1.). Arbitraż ten jest w znacznej mierze finansowany z funduszy stanowych i stanowi kolejny krok ku utrzymaniu popularności stanu Delaware jako miejsca rejestracji największych spółek. Obecnie w Delaware zarejestrowanych jest już ogółem ponad 1 milion spółek.

Postępowanie nieznacznie odbiega od zwykłych postępowań przed tym sądem, przy czym najistotniejszą modyfikacją miała być poufność postępowania, typowa dla arbitrażu. Podlega on szczególnym regułom, które obok poufności dozwalają stronom między innymi wyłączyć prawo odwołania się od wyroku. Przewidziano zarazem, że arbitrażowi temu poddane mogą być spory o wartości przedmiotu sporu wynoszącej co najmniej 1 milion USD. Żadna ze stron nie może być konsumentem, a co najmniej jedna powinna podlegać prawu stanu Delaware. Arbitraż poddany jest zmienionemu dla jego potrzeb Regulaminowi Sądu (Delaware Chancery Court Rules). Również stanowy Sąd Apelacyjny Delaware rozpoznając apelację od orzeczeń wydanych w tym arbitrażu stosuje reguły chroniące poufność postępowania.

Wyrokiem z 23 października 2013 roku federalny Sąd Apelacyjny Trzeciego Okręgu w Filadelfii uznał, że poufne postępowanie przed Chancery Court narusza Pierwszą Poprawkę do Konstytucji USA, gdyż ogranicza dostęp opinii publicznej do postępowania przed sądem państwowym. Sąd Apelacyjny uznał, że postępowanie, pomimo nazwania go arbitrażem, jest na tyle bliskie zwykłemu postępowaniu cywilnemu, choć nim samym nie jest, że winno spełniać wszystkie stawiane mu wymagania.  Przeprowadził ocenę rzeczywistego kształtu omawianego postępowania arbitrażowego  w porównaniu ze zwykłym postępowaniem przed Chancery Court oraz arbitrażem, która jest miarodajna dla ustalenia dopuszczalności wyjątku od publicznego rozpoznawania spraw w świetle Pierwszej Poprawki (tzw. experience and logic test). Najistotniejszy argument odnosił się do tego, że arbitraż odbywa się przed sędziami państwowymi, którzy na co dzień orzekają w Chancery Court, w samym sądzie i według obowiązujących ogólnych reguł postępowania. Przy tym jawność zewnętrzna postępowania ma istotne znaczenie dla funkcjonowania tego postępowania (element tzw. logic test). Podkreślono między innymi, że ochrona tajemnicy handlowej, czy innych informacji zasługujących na ochronę przed ujawnieniem, zostaje zachowana już w ramach ogólnych reguł postępowania przed Chancery Court. Ochrona prestiżu i renomy stron nie może zaś przeważać nad właściwym funkcjonowaniem postępowania przed sądem państwowym i dobrem ogółu realizowanym między innymi przez jawność zewnętrzną postępowań sądowych.

chanhdr80prcntSąd Apelacyjny rozpoznawał apelację od wyroku Sądu Okręgowego dla Okręgu Delaware, który zapadł w sprawie ze skargi DelCOG – Delaware Coalition for Open Government (www.delcog.org) przeciwko Leo E. Strine Jr., który stoi na czele Chancery Court oraz 4 innym sędziom tego sądu, którzy mieliby być arbitrami w omawianym postępowaniu, a także samemu Chancery Court i stanowi Delaware. Oba Sądy zajęły – co do zasady – tożsame stanowiska. Sąd Okręgowy przedstawił jednak odmienne uzasadnienie. Uznał on bowiem, że nie ma potrzeby porównywania omawianego postępowania do zwykłego postępowania cywilnego przez Chancery Court według wspomnianego experience and logic test, gdyż postępowanie to w swej istocie jest postępowaniem cywilnym, jedynie o nieco odmiennych regułach. Podkreślono, że sędziowie w tym szczególnym arbitrażu nadal pełnią funkcję publiczną.

Co ciekawe, sędziowie Sądu Apelacyjnego w uzasadnieniu nie zanegowali zgodnie  dopuszczalności arbitrażu w opisanym kształcie samego w sobie. Orzeczenie Sądu Okręgowego dla Okręgu Delaware zostało utrzymane w mocy przy stosunku głosów 2 do 1, przy czym pozostający w większości sędzia Julio M. Fuentes wskazał w swoim uzasadnieniu, polemizując z sędzią Dolores K. Sloviter, że arbitraż ten nie powinien być poufny. Strony zaś nadal zyskują w nim zwiększoną swobodę ustalenia reguł postępowania oraz ograniczenie prawa do odwołania się od zapadłego orzeczenia.

W swym zdaniu odrębnym sędzia Jane R. Roth, podkreśliła zaś, że zaproponowany biznesowi model arbitrażu, w tym z uwzględnieniem poufności postępowania, zupełnie odpowiada jego potrzebom. Podkreśliła, że w jej ocenie historycznie arbitraż był poufny, a postępowanie, o którym mowa wyżej, winno być oceniane według wzorca arbitrażu. Brak zatem podstaw do przyrównywania go do zwykłego postępowania przed Chancery Court w ramach wspomnianego testu. Arbitrzy przede wszystkim wywodzą swą kompetencję przede wszystkim z woli stron, podczas gdy sądy państwowe z imperium państwa. Stąd w jej ocenie, wbrew ocenie sędziów Sloviter i Fuentesa, przepisy regulujące postępowanie arbitrażowe przed Chancery Court oraz dostosowane do nich postanowienia regulaminu tego sądu nie są niekonstytucyjne.

21 stycznia 2014 roku sprawa trafiła do federalnego Sądu Najwyższego, który w razie przyjęcia sprawy do rozpoznania (wydania tzw. writ of certoriari) miałby udzielić odpowiedzi na pytanie o dopuszczalność wyłączenia jawności zewnętrznej arbitrażu pod auspicjami stanowego Chancery Court. We wniosku wskazano, że arbitraż nie jest postępowaniem przed sądem państwowym i nie musi być jawny. Podkreślono też znaczenie atrakcyjności postępowania arbitrażowego w ramach Chancery Court w sprawach sporów korporacyjnych. Zwrócono uwagę, że taki sposób rozstrzygania sporów jest jednym z czynników decydujących o popularności rejestrowania spółek w Delaware. W wypowiedziach prasowych nie skrywa się fiskalnego znaczenia sprawy dla stanu Delaware.

Opisany spór zdaje się mieć wielopłaszczyznowe znaczenie. Poza opisanymi pytaniami o konstytucyjność przyjętego w Delaware rozwiązania trzeba go bowiem umiejscowić w ramach dyskusji nad rolą poufności w arbitrażu oraz nad legitymacją arbitrażu jako środka ochrony prawnej i jego akceptacją społeczną. Dotyczy on jednak także prywatnoprawnej istoty arbitrażu i roli arbitrów. Do sprawy powrócimy po wydaniu decyzji przez amerykański Sąd Najwyższy.

Opracował Bartłomiej Panfil

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s