Cel nie uświęca środków – nowojorski sąd odmawia uznania wyroku Ekwadorskiego sądu w sprawie szkód na środowisku wyrządzonych w regionie Lago Agrio

Photo author: Rémi Bénali

Creative Commons Licence 3.0, Photo author: Rémi Bénali

Jakiś czas temu pisaliśmy o jednym z wątków najgłośniejszego w USA procesu odszkodowawczego ostatnich lat – sprawie Indian Ekwadorskiego regionu Lago Agrio przeciwko amerykańskiemu gigantowi naftowemu – spółce Chevron. Spór pomiędzy stronami toczy się od 20 lat na przynajmniej kilkunastu frontach w kilku różnych krajach, dotykając wielu ciekawych zagadnień prawnych z zakresu prawa cywilnego (odszkodowawczego), szkód na środowisku i międzynarodowego postępowania cywilnego. Tło i koleje sporu stanowią natomiast intrygująca opowieść o zabarwieniu kryminału i thrillera prawniczego.

W tym miejscu chcemy przedstawić wydany 4 marca 2014 r. wyrok nowojorskiego federalnego sądu okręgowego (US Federal Court for South District of New York), w którym sędzia Kaplan uznał, że zapadłe w Ekwadorze przeciwko Chevronowi rozstrzygnięcie uzyskane zostało z wykorzystaniem praktyk korupcyjnych i innych niedozwolonych nacisków, a Ekwadorski sąd nie był niezależny. Z tego powodu nie zasługuje ono na uznanie w USA.

Opis tła sporu i jego losów, szczegółowo przedstawiony przez sędziego Kaplana, stanowi fascynującą lekturę, którą czyta się z zapartym tchem. Jednocześnie, prawie 500 stronicowe uzasadnienie wyroku stanowi przykład niezwykłej erudycji prawniczej, która służy podkreśleniu poszanowania dla fundamentalnych wartości państwa prawa, wyłożonych w nawiązaniu do konkretnego stanu faktycznego – jakże skrupulatnie, choć jasno i barwnie, przedstawionego przez sędziego. Respekt budzi też sposób w jaki pomimo niezwykle złożonych okoliczności sporu, sąd wydobywa z nich to co stanowi istotę sprawy.

Przypomnijmy krótko jej tło.

W latach 1964 – 1992 Texaco i Texaco Petroleum prowadziły wydobycie ropy naftowej na terenie regionu Lago Agrio w Ekwadorze. W odniesieniu do tej działalności, pod adresem Texaco wysunięto liczne zarzuty dotyczące bezprecedensowej dewastacji środowiska naturalnego spowodowanej przez amerykański koncern. W 1993 r. mieszkańcy Lago Agrio wnieśli powództwo zarzucając szkody w środowisku, na zdrowiu i inne roszczenia deliktowe przed sądem rejonowym w Nowym Jorku. Texaco podniosła zarzut forum non conveniens, który nowojorski sąd był gotów uwzględnić, w zamian za zobowiązanie Texaco, że podda się pod jurysdykcję sądu w Ekwadorze. Tak też się stało.

W 2001 r. Texaco zostało przejęte przez Chevrona, który od tego momentu jest stroną sporu. Skoro strona amerykańska zgodziła się na rozstrzyganie sporu przez sądy w Ekwadorze, spór toczył się przez wiele lat przed sądami w tym państwie. W lutym 2011 r. Ekwadorski sąd wydał wyrok stwierdzając winę Chevrona i zasądzając odszkodowanie w wysokości ponad 17 miliardów dolarów (z czego połowę stanowiło odszkodowanie o charakterze karnym – punitive damages). Sąd apelacyjny w Ekwadorze, wyrokiem ze stycznia 2012 r. oddalił apelację Chevrona, który został następnie zaakceptowany przez Ekwadorski sąd Najwyższy. Ten ostatni ograniczył jednakże wysokość odszkodowania należnego od Chevrona do 9,5 miliarda dolarów.

Creative Commons Licence 3.0, photo author: Coolcaesar

Creative Commons Licence 3.0, Photo author: Coolcaesar

Chevron konsekwentnie twierdził jednak, że ze względu na liczne naruszenia, standardy uczciwego procesu nie były zachowanie w postępowaniu przed Ekwadorskimi sądami. Zarzucał on między innymi bezprawny wpływ na świadków i utrudniania pracy wymiaru sprawiedliwości, działania konspiracyjne, stronniczość głównego biegłego, który określił rozmiar szkody, naciski na sąd o charakterze politycznym i społecznym, a także wykorzystanie w tym celu organizacji pozarządowych i producentów filmu dokumentalnego, jak również próby zastraszenia sędziego przez prawników pracujących dla Ekwadorczyków.

Z uwagi na zarzucane przez Chevron naruszenia zasad uczciwego procesu, jeszcze przed wydaniem ostatecznego rozstrzygnięcia przez Ekwadorskie sądy, na początku 2011 r. wytoczył on przeciwko ekwadorskim powodom i ich wiodącemu prawnikowi – Stevenowi Donzigerowi, skargę przez sądem w Nowym Jorku. Skarga oparta była na kilku różnych podstawach prawnych (w tym na ustawie RICO, naruszeniach kodeksu sądowego stanu Nowy Jork oraz zarzutach oszustwa i „zmowy cywilnej” na tle prawa precedensowego). Chevron dochodził w niej roszczenia odszkodowawczego (które później wycofał), jak również przede wszystkim szczególnego rodzaju roszczenia, o charakterze tzw. equitable relief, którego istotą było domaganie się wydania zakazu wykonania wyroku wydanego przez Ekwadorski sąd oraz w inny sposób możności korzystania przez powodów z rezultatów ich bezprawnych i oszukańczych zachowań. Taki środek prawny przysługuje m.in. w przypadku, w którym wyrok sądu, na którym opiera się określony podmiot, uzyskany został w wyniku wręczenia łapówki.

Nowojorski sąd ustalił, że Chevron zdołał dowieść korupcyjnych i bezprawnych wpływów na decyzję Ekwadorskiego sądu i innych naruszeń zasad uczciwego procesu przed tym sądem. Ustalił on m.in., że jeden z ekwadorskich sędziów, pełniący kluczową rolę w podejmowaniu rozstrzygnięcia przeciwko Chevronowi, otrzymał obietnicę łapówki w wysokości 500 tys. dolarów w zamian za decyzję korzystną dla powodów. Sąd ustalił zresztą, że wyrok ekwadorskiego sądu napisany został w dużej mierze przez samych powodów i ich prawnika – Stevena Donzigera, a następnie jedynie podpisany przez sędziego. Ponadto, nowojorski sąd stwierdził, że w odniesieniu do innego z ekwadorskich sędziów użyto niedopuszczalnych metod nacisku i zastraszania, aby ten powołał biegłego skorumpowanego przez powodów, który wydał korzystną dla nich opinię. Sędzia Kaplan wskazał wreszcie na inne naruszania zasad uczciwego procesu, które dyskredytowały decyzję wydaną przez Ekwadorski sąd i w konsekwencji wydał zakaz wykonania go w USA. Choć zatem w omawianej sprawie nie chodziło o postępowanie delibacyjne z wniosku o wykonanie Ekwadorskiego wyroku, w praktyce decyzja nowojorskiego sądu oznacza, że wyrok ten nie będzie mógł zostać wykonany w USA.

Ponadto, w swym rozstrzygnięciu sędzia Kaplan wskazał na rozmaite bezprawne działania ze strony powodów i Donzigera, które na tle różnych przepisów podlegały negatywnej ocenie i uprawniały Chevron do różnych roszczeń. Przykładowo, sąd przyznał Chevronowi oparte na zasadach equity roszczenie typu constructive trust, na podstawie którego kreowana jest fikcja prawna, polegająca na tym, że ten kto nabył składniki majątku w sposób sprzeczny z zasadami słuszności – tu: Donziger w odniesieniu do środków zajętych tytułem wynagrodzenia adwokackiego już uzyskanego w wyniku wykonania wyroku Ekwadorskiego sądu w Ekwadorze – uważany jest jedynie za ich powiernika na rzecz tego czyim kosztem zostały one uzyskane – tu: spółki Chevron.

Jak podkreślił sędzia Kaplan w podsumowaniu, wynik sprawy jest smutny. Niesatysfakcjonujące jest wszakże to, że w odniesieniu do szkód na środowisku, niewątpliwe wyrządzonych w Ekwadorze, nie udało się w sposób uczciwy i rzetelny ustalić odpowiedzialności sprawców. Sąd przyznał, że część tej odpowiedzialności może spoczywać na poprzedniku Chevrona – Texaco. Jednak okoliczność ta nie została ustalona w uczciwym, rzetelnym procesie sądowym. Wydany z naruszeniem podstawowych zasad sprawiedliwości procesowej wyrok w Ekwadorze nie może być podstawą ustalenia odpowiedzialności Chevrona i nie podlega wykonaniu w USA. Nawet słuszny cel – kompensata dla poszkodowanych w wyniku zanieczyszczenia środowiska, za które w części mogło być odpowiedzialne Texaco, nie uzasadnia dopuszczalności dążenia do uzyskania korzystnego dla poszkodowanych wyroku za wszelką cenę – z wykorzystaniem łapownictwa, nacisków na wymiar sprawiedliwości i innych niedopuszczalnych metod. Sprawiedliwości nie służy bowiem czynienie niesprawiedliwości. Cel nie uświęca środków.

Opracował Maciej Zachariasiewicz

Reklamy

2 thoughts on “Cel nie uświęca środków – nowojorski sąd odmawia uznania wyroku Ekwadorskiego sądu w sprawie szkód na środowisku wyrządzonych w regionie Lago Agrio

  1. Bardzo ciekawy wpis. Po jego lekturze na pewno sięgnę do źródła i zapoznam się z decyzją sędziego Kaplana.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s