Osoba trzecia nie unieważni małżeństwa u siebie – wyrok Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-294/15 Edyta Mikołajczyk p. Marie Louise Czarnecka i Stefan Czarnecki

polygamy13 października 2016 r. Trybunał Sprawiedliwości wydał ciekawe rozstrzygnięcie w sprawie, która zawisła na skutek pytania prejudycjalnego zadanego przez polski sąd. Sprawa odnosi się wprawdzie do rozporządzenia nr 2201/2003 dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej (tzw. rozporządzenie Bruksela II bis), czyli do prawa rodzinnego, o którym piszemy rzadko na blogu, ale zawiera ciekawy aspekt jurysdykcyjno-kolizyjny i warto zrobić wyjątek aby powiedzieć o nim kilka słów. Sprawa dotyczy wszakże powództwa osoby trzeciej o pośmiertne unieważnienie małżeństwa zawartego w innym państwie członkowskim. Można się domyślać, że jak w większości tego typu spraw, docelowo chodziło o prawo do spadku, a krąg spadkobierców uzależniony był od ważności kontestowanego małżeństwa.

W 2012 r. Edyta Mikołajczyk wniosła do sądu polskiego pozew o unieważnienie małżeństwa Stefana Czarneckiego (zmarłego w dniu 3 marca 1971 r.) i Marie Louise Czarneckiej, zawartego w 1956 r. w Paryżu (Francja). Twierdziła, że jest spadkobierczynią testamentową Zdzisławy Czarneckiej, pierwszej żony S. Czarneckiego, która zmarła w dniu 15 czerwca 1999 r. Zdaniem E. Mikołajczyk małżeństwo S. Czarneckiego i Zdzisławy Czarneckiej, zawarte w dniu 13 lipca 1937 r. w Poznaniu (Polska), istniało jeszcze w momencie zawarcia małżeństwa przez S. Czarneckiego i Marie Louise Czarnecką, wobec czego to ostatnie małżeństwo stanowiło związek bigamiczny i z tego powodu powinno zostać unieważnione. Marie Louise Czarnecka podniosła z kolei niedopuszczalność powództwa o unieważnienie małżeństwa z powodu braku jurysdykcji sądów polskich. W jej przekonaniu powództwo to powinno było zostać wytoczone przed sądem francuskim.

Rozporządzenie Bruksela II bis przewiduje kilka podstaw jurysdykcji krajowej sądów w sprawach dotyczących unieważnienia małżeństwa, w tym takich jak miejsce zwykłego pobytu małżonków i miejsce zwykłego pobytu pozwanego (art. 3 ust. 1 lit. a) tiret pierwszy do czwartego). Ponadto, rozporządzenie przewiduje dodatkowe, dość szczególne podstawy oparte na powiązaniu powoda (wnioskodawcy) z państwem sądu. Zgodnie zatem z art. 3 ust. 1 lit. a) tiret piąty i szósty rozporządzenia jurysdykcję mają również sądy państwa członkowskiego, na którego terytorium: 1) powód lub wnioskodawca ma miejsce zwykłego pobytu, jeżeli przebywał tam od przynajmniej roku bezpośrednio przed wniesieniem pozwu lub wniosku; lub 2) powód lub wnioskodawca ma zwykły pobyt, jeżeli przebywał tam przynajmniej od sześciu miesięcy bezpośrednio przed wniesieniem pozwu lub wniosku i jest obywatelem tego państwa członkowskiego.

Rozpoznający apelację Sąd Apelacyjny w Warszawie powziął wątpliwość w dwóch kwestiach, po pierwsze, czy rozporządzenie Bruksela II bis w ogóle ma zastosowanie do powództwa o unieważnienie małżeństwa wniesionego przez osobę inną niż jedno z małżonków po śmierci jednego z nich, i po drugie, czy taka osoba może powoływać się na rozszerzone podstawy jurysdykcji przewidziane we wspomnianym art. 3 ust. 1 lit. a) tiret piąty i szósty (co oznaczałoby, że powódka mogłaby wytoczyć powództwo w Polsce).

W odpowiedzi na pierwsze z pytań, Trybunał przyjął, że sprawa wniesiona przed polskim sądem przez panią Mikołajczyk podlega pod zakres rozporządzenia Bruksela II bis. Rozporządzenia obejmuje wszakże powództwa o unieważnienie małżeństwa bez względu na to kiedy wniesiono powództwo (czy za życia małżonków czy po śmierci jednego z nich) tudzież bez względu na to kto jest powodem w sprawie. Niewykluczone jest bowiem, że powód może mieć interes w unieważnieniu małżeństwa, nawet po śmierci jednego z małżonków. Choć istnienie interesu prawnego należy oceniać w świetle właściwego prawa krajowego, to okoliczność ta nie ma wpływu na kwestię jurysdykcji sądu i nie pozbawia powoda możliwości skorzystania z jednolitych norm kolizyjnych ustanowionych rozporządzeniem.

W odniesieniu natomiast do pytania drugiego, Trybunał orzekł, że przepisy w art. 3 ust. 1 lit. a) tiret piąty i szósty rozporządzenia przyznają jurysdykcję w zakresie unieważnienia związku małżeńskiego sądom państwa członkowskiego, na którego terytorium ma zwykły pobyt powód, pod określonymi warunkami. Trybunał przypomniał, że reguły jurysdykcyjne ustanowione w tym rozporządzeniu mają na celu ochronę interesów małżonków, uwzględnienie mobilności osób, a także ochronę praw małżonka, który opuścił państwo zwykłego wspólnego pobytu.

Trybunał wywiódł z tego, że osoby inne niż małżonkowie nie mogą powoływać się na podstawy jurysdykcji przewidziane w art. 3 ust. 1 lit. a) tiret piąty i szósty rozporządzenia Bruksela II bis. Z tego typu szczególnych podstaw jurysdykcji skorzystać mogą tylko małżonkowie (czyli wnioskodawcą w rozumieniu tych przepisów może być jedynie małżonek). Tylko małżonkowie korzystają z jurysdykcyjnego uprzywilejowania, które wynika z art. 3 ust. 1 lit. a) tiret piąty i szósty rozporządzenia. Wynika z tego, że osoby trzecie korzystać mogą jedynie z podstaw jurysdykcji określonych w art. 3 ust. 1 lit. a) tiret pierwszy do czwartego rozporządzenia, tj. podstaw jurysdykcji opartych na powiązaniach obydwu małżonków, bądź na miejscu zwykłego pobytu pozwanego. W konsekwencji, pani Mikołajczyk będzie musiała wytoczyć powództwo we Francji jeśli nadal ma zamiar kwestionować ważność małżeństwa Marie Louise Czarneckiej i Stefana Czarneckiego.

Wydaje się, że trudno się nie zgodzić z rozstrzygnięciem Trybunału Sprawiedliwości. Brak jurysdykcyjnego uprzywilejowania osoby trzeciej w sprawach o unieważnienie małżeństwa wydaje się uzasadniony.

Opracował z częściowym wykorzystaniem Komunikatu prasowego TSUE Maciej Zachariasiewicz

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s