Pierwsza w Polsce monografia poświęcona postępowaniu dowodowemu w międzynarodowym arbitrażu handlowym

Nakładem wydawnictwa Wolters Kluwer ukazała się właśnie niezwykle ciekawa pozycja z zakresu międzynarodowego arbitrażu. Jest to książka autorstwa dr Konrada Czecha pt. „Dowody i postępowanie dowodowe w międzynarodowym arbitrażu handlowym oraz inwestycyjnym. Zagadnienia wybrane”. Autor podjął się pierwszej w naszym języku (wedle mojej wiedzy) kompleksowej i szczegółowej analizie reguł rządzących postępowaniem dowodowym w międzynarodowym arbitrażu handlowym. O publikacji jest mi tym przyjemniej donieść, że autor jest w zakresie doktoratu wychowankiem mojej uczelni – książka stanowi publikację rozprawy doktorskiej obronionej na Akademii Leona Koźmińskiego pod kierunkiem sędziego SN w stanie spoczynku prof. dr hab. Tadeusza Wiśniewskiego.

Wiadomym jest, że w ostatnich dziesięcioleciach nastąpiła swoistego jurydyzacja sądownictwa polubownego. Z odformalizowanej, biznesowej metody rozstrzygania sporów, arbitraż przeistoczył się w postępowanie znacznie bardziej przypominające proces sądowy – z licznymi formalnymi regułami przebiegu postępowania obowiązującymi sąd i strony. Dotyczy to również zasad przeprowadzania dowodów, które w arbitrażu są współcześnie (z reguły) dość szczegółowo określone. Tym co jednak ciągle odróżnia sąd powszechny od arbitrażu jest duża autonomia woli stron – w arbitrażu strony uprawnione są w szerokim zakresie kształtować reguły postępowania dowodowego, dostosowując jego zakres, kształt i metody do charakteru i rozmiaru danego sporu, osobistych preferencji i doświadczeń, środków którymi strony dysponują i czasu w jakim oczekują, że postępowanie się zakończy. Inaczej zatem niż w sądzie powszechnym w arbitrażu strony samodzielnie mają wpływ na to w jaki sposób postępowanie arbitrażowe będzie wyglądać. W arbitrażu istnieje jedynie niewielka liczba bezwzględnie wiążących zasad, które nie podlegają dyspozycji stron. Przede wszystkim strony nie mogą oczywiście uchylić zasady równości oraz podstawowych reguł, od których przestrzegania zależy zapewnienie prawa do sprawiedliwego procesu (prawo do sądu).

Poza dość ogólnymi ramami postępowania dowodowego, które wynikać mogą z prawa miejsca siedziby arbitrażu (u nas zob. art. 1191 k.p.c.), przeprowadzanie dowodów z reguły określone jest postanowieniami regulaminów arbitrażowych (w przypadku arbitrażu instytucjonalnego). W arbitrażu międzynarodowym istotne znaczenie odgrywają także różne „miękkie” instrumenty stanowiące prywatne kodyfikacje najlepszych praktyk. W szczególności powszechnie stosowane są IBA Rules on the Taking of Evidence in International Arbitration. Znane są także inne: ICCA Drafting Sourcebook for Logistical Matters in Procedural Orders, UNCITRAL Notes on Organizing Arbitral Proceedings, oraz wytyczne opracowane pod egidą Chartered Institute of Arbitrators. Wszystkie powyższe instrumenty omawia autor w przestawianej w tym miejscu książce.

W swej pracy dr Czech wiele miejsca poświęca zagadnieniom niewystarczająco opisanym w naszej literaturze prawa arbitrażowego takim jak: rola pierwszej konferencji organizacyjnej, ujawnianie dokumentów na wniosek strony, pisemnym zeznaniom świadków, specyfice przeprowadzania dowodu z opinii biegłych (w arbitrażu międzynarodowym najczęściej powoływanych przez strony) i wielu innym. Warto przy okazji zauważyć, że te powszechnie stosowne na Świecie praktyki organizowania postępowania arbitrażowego i przeprowadzania dowodów ciągle wydają się słabo znane i stosowane w naszej krajowej praktyce arbitrażowej. Choć oczywiście nie wszystkie instrumenty znane w arbitrażu międzynarodowym do tego się nadają, to jednak polski arbitraż skorzystałby, jak można sądzić, na szerszym czerpaniu z metod prowadzenia postępowania i przeprowadzania dowodów ukształtowanych na arenie międzynarodowej. W szczególności częściej organizowane powinny być pierwsze konferencje organizacyjne. Pozwoliłoby to na lepsze określenie ram postępowania i zaplanowanie jego przebiegu, a tym samym efektywniejsze wykorzystanie czasu arbitrów i stron. Użytecznym byłoby także, jak sądzę, korzystanie z pisemnych zeznań świadków, jako instrumentu poprzedzającego – a niekiedy zastępującego – zeznania ustne na rozprawie. Wartość takich publikacji jak książka Konrada Czecha tkwi w tym, że przybliża ona instrumenty powszechnie stosowane na Świecie (i znane już przecież w jakimś stopniu w Polsce). Autor dokonuje przy tym analizy na tyle jasnej, szczegółowej i wielowątkowej, że oswaja nas ona z najlepszymi praktykami arbitrażu międzynarodowego, pozwalając na refleksje w jakim zakresie warto byłoby z nich korzystać także w arbitrażach toczących się w naszym kraju (nawet tych pozbawionych elementów międzynarodowych). Książka będzie oczywiście również przydatna wszystkim tym praktykom, którzy sami zaangażowani są w transgraniczne postępowania przed sądami polubownymi i chcieliby – w ojczystym języku – zgłębić wiedzę na temat wybranych zagadnień przeprowadzania dowodów w arbitrażu międzynarodowym. Autor kończy swą pracę ciekawym podsumowaniem o roli kultury prawnej (common law/civil law) w kształtowaniu sposobu prowadzenia postępowania dowodowego. Zaiste swoistego rodzaju mieszanka wpływów anglo-amerykańskich i kontynentalnych, która dokonuje się w arbitrażu międzynarodowym jest jednym z jego najbardziej fascynujących aspektów.

Opracował Maciej Zachariasiewicz

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s